Ga je twee keer of vaker per nacht naar de wc? Dit zegt het over je hart of bloedsuiker

Midden in de nacht wakker worden omdat je dringend naar het toilet moet: vrijwel iedereen heeft het weleens. Misschien heb je ’s avonds veel gedronken of nog een paar koppen thee genomen. Wanneer je echter structureel meerdere keren per nacht moet plassen, kan er meer aan de hand zijn.

Vaak wordt gedacht dat een overactieve blaas of ouder worden automatisch de verklaring is. Maar regelmatig nachtelijk plassen kan allerlei oorzaken hebben. In sommige gevallen kunnen onder meer problemen met de bloedsuiker of de vochtbalans een rol spelen.

Vooral wanneer je twee, drie of zelfs vier keer per nacht wakker wordt én daarnaast andere klachten hebt, is het verstandig daar aandacht aan te besteden.

Waarom moet je ’s nachts ineens zoveel plassen?

Nachtelijk plassen wordt ook wel nycturie genoemd.

Het betekent dat iemand tijdens de nacht wakker wordt omdat hij of zij moet plassen en daarna weer probeert verder te slapen.

Dat kan behoorlijk vervelend zijn.

Niet alleen vanwege de toiletbezoeken zelf, maar vooral omdat de slaap telkens wordt onderbroken.

Een enkele keer wakker worden hoeft niet meteen reden tot bezorgdheid te zijn. De hoeveelheid die je ’s avonds drinkt, je leeftijd, medicijnen en dagelijkse gewoonten kunnen allemaal invloed hebben.

Wanneer het iedere nacht meerdere keren gebeurt, is het wel interessant om te kijken waar het vandaan komt.

Je hart en vochtbalans kunnen een rol spelen

Een mogelijke verklaring heeft te maken met de manier waarop het lichaam gedurende de dag vocht verdeelt.

Wanneer je uren achter elkaar staat of zit, kan door de zwaartekracht vocht zich in de onderbenen en enkels ophopen.

Sommige mensen merken dat bijvoorbeeld doordat hun enkels aan het einde van de dag dikker zijn dan in de ochtend.

Zodra je ’s avonds in bed gaat liggen, verandert de verdeling van dat vocht.

Het vocht uit de benen kan gemakkelijker terugkeren naar de bloedbaan.

Vervolgens krijgen de nieren meer vocht aangeboden dat uit het lichaam verwijderd kan worden.

Het gevolg: extra urineproductie terwijl je eigenlijk probeert te slapen.

Waarom kan dat met het hart samenhangen?

Bij bepaalde hart- en vaatproblemen kan vochtophoping in de benen voorkomen.

Wanneer het circulerende bloedvolume verandert, gebruikt het lichaam verschillende mechanismen om de vocht- en zoutbalans te regelen.

Daarbij kunnen hormonen een rol spelen die de nieren stimuleren om meer natrium en water uit te scheiden.

Dat kan bijdragen aan meer urineproductie tijdens de nacht.

Belangrijk is dat nachtelijk plassen op zichzelf absoluut niet betekent dat iemand een hartaandoening heeft.

Het wordt relevanter wanneer er tegelijkertijd andere klachten bestaan, zoals opvallend gezwollen enkels of benen, kortademigheid bij inspanning of benauwdheid tijdens het platliggen.

In zo’n situatie is het verstandig de klachten met een arts te bespreken.

Ook een hoge bloedsuiker kan zorgen voor veel urine

Een andere mogelijke oorzaak van opvallend veel plassen is een verhoogde bloedsuikerspiegel.

Normaal gesproken filteren de nieren voortdurend het bloed.

Glucose wordt daarbij grotendeels weer door het lichaam opgenomen.

Wanneer er echter te veel glucose in het bloed aanwezig is, kan een gedeelte daarvan uiteindelijk in de urine terechtkomen.

Dat heeft gevolgen voor de hoeveelheid urine die het lichaam produceert.

Suiker trekt water mee

Glucose in de urine kan extra water aantrekken.

Dit proces wordt osmotische diurese genoemd.

Het lichaam kan daardoor meer urine produceren, waardoor iemand vaker naar het toilet moet.

Dat gebeurt niet noodzakelijk alleen ’s nachts.

Ook overdag kan iemand merken veel vaker of grotere hoeveelheden te moeten plassen.

Een verhoogde bloedsuiker kan daarnaast gepaard gaan met bijvoorbeeld veel dorst, een droge mond, vermoeidheid of onverklaarbaar gewichtsverlies.

Wie meerdere van dergelijke klachten herkent, kan dit het beste met de huisarts bespreken.

Met bloedonderzoek kan worden vastgesteld of de bloedsuiker daadwerkelijk verhoogd is.

Twee keer per nacht plassen betekent dus niet automatisch diabetes

Het is belangrijk om niet meteen de verkeerde conclusie te trekken.

Wie twee keer per nacht naar het toilet moet, heeft niet automatisch diabetes.

En evenmin betekent het dat er iets met het hart aan de hand is.

Er bestaan namelijk veel meer mogelijke oorzaken van nycturie.

Denk aan veel drinken in de avond, bepaalde medicijnen, slaapstoornissen, problemen met de blaas of urinewegen en bij mannen bijvoorbeeld prostaatproblemen.

Ook leeftijd speelt een rol.

Daarom is het vooral belangrijk om naar het totale klachtenbeeld te kijken.

Kijk eerst eens naar wat je ’s avonds drinkt

Voordat je je grote zorgen maakt, kan het nuttig zijn om je avondroutine onder de loep te nemen.

Wie vlak voor het slapengaan grote hoeveelheden drinkt, vergroot vanzelfsprekend de kans dat de blaas tijdens de nacht vol raakt.

Ook het soort drank kan verschil maken.

Cafeïnehoudende dranken zoals koffie en sommige soorten thee kunnen invloed hebben op de urineproductie en slaap.

Alcohol kan eveneens bijdragen aan vaker plassen en tegelijkertijd de kwaliteit van de nachtrust verslechteren.

Daardoor kan een situatie ontstaan waarin je niet alleen wakker wordt omdat je moet plassen, maar ook gemakkelijker wakker wordt en vervolgens merkt dat je blaas gevuld is.

Ook zout eten kan invloed hebben

Een zeer zoute maaltijd kan eveneens van invloed zijn op de vochtbalans.

Zout zorgt ervoor dat het lichaam anders met vocht omgaat.

Bij mensen die gedurende de dag vocht in hun benen vasthouden, kan een gedeelte daarvan tijdens de nacht weer in de circulatie terechtkomen en uiteindelijk via de nieren worden uitgescheiden.

Daarom kan het helpen om niet alleen te kijken naar hoeveel je drinkt, maar ook naar wat je ’s avonds eet.

Dikke enkels aan het einde van de dag?

Wie merkt dat de enkels of onderbenen tegen de avond regelmatig dikker worden, kan dat eveneens bespreken met een arts, zeker wanneer het nieuw is of erger wordt.

Soms kan het daarnaast helpen om de benen eerder op de avond omhoog te leggen.

Het opgehoopte vocht kan dan al vóór het slapengaan gedeeltelijk terugkeren in de bloedsomloop en worden uitgescheiden.

Of dat in een individuele situatie verstandig en effectief is, hangt echter af van de oorzaak van de vochtophoping.

Is één keer per nacht plassen normaal?

Er bestaat geen magische grens waarbij één toiletbezoek altijd normaal is en twee toiletbezoeken automatisch betekenen dat er iets mis is.

Leeftijd, slaapduur, hoeveel iemand drinkt en persoonlijke omstandigheden maken verschil.

Een belangrijkere vraag is daarom: is je normale patroon veranderd?

Iemand die jarenlang nooit ’s nachts hoefde te plassen en plotseling iedere nacht drie keer uit bed moet, heeft een andere situatie dan iemand die dit al lange tijd kent zonder andere klachten.

Ook de gevolgen zijn belangrijk.

Wanneer het nachtelijke plassen ervoor zorgt dat je nauwelijks nog goed slaapt en overdag uitgeput raakt, kan dat op zichzelf al reden zijn om hulp te zoeken.

Wanneer is het verstandig naar de huisarts te gaan?

Extra aandacht is verstandig wanneer het nachtelijk plassen plotseling ontstaat, steeds erger wordt of langdurig aanhoudt.

Zeker wanneer er andere symptomen bijkomen.

Denk bijvoorbeeld aan opvallend veel dorst, veel grotere hoeveelheden urine, pijn of een branderig gevoel bij het plassen, bloed in de urine, dikke benen of enkels of onverklaarbare vermoeidheid.

Ook kortademigheid of benauwdheid bij platliggen verdient medische beoordeling.

Een huisarts kan op basis van het klachtenpatroon bepalen welk onderzoek nodig is.

Dat kan bijvoorbeeld bloed- of urineonderzoek zijn.

Houd een paar dagen bij wat er gebeurt

Wie regelmatig ’s nachts naar het toilet moet, kan voor zichzelf enkele dagen bijhouden hoeveel en wanneer er wordt gedronken.

Noteer daarbij ook hoe vaak je overdag en ’s nachts plast.

Zo’n overzicht kan helpen om patronen te herkennen.

Misschien blijkt dat de klachten vooral optreden na veel drinken in de avond. Maar wanneer daar geen duidelijke verklaring uit naar voren komt, kan de informatie ook nuttig zijn tijdens een gesprek met de huisarts.

Nachtelijk plassen is vooral een signaal om naar het totaalplaatje te kijken

Meerdere keren per nacht moeten plassen is dus niet automatisch een teken van diabetes of hartproblemen.

Vaak is de verklaring veel eenvoudiger.

Toch is het verstandig om terugkerende nycturie niet jarenlang te negeren, zeker wanneer het patroon plotseling verandert of andere klachten ontstaan.

Het lichaam kan met veel plassen aangeven dat de vochtbalans of bloedsuikerregulatie anders verloopt dan normaal, maar alleen medisch onderzoek kan uitwijzen wat er daadwerkelijk speelt.

Wie iedere nacht meerdere keren wakker wordt en geen duidelijke verklaring kan vinden, doet er daarom verstandig aan het eens met de huisarts te bespreken.

Dit artikel is uitsluitend informatief en vervangt geen medisch advies. Neem bij aanhoudende of verontrustende klachten contact op met een arts.