Experts slaan alarm: tsunami kan populaire vakantiebestemming binnen 21 minuten bereiken

Voor miljoenen vakantiegangers staat de Middellandse Zee synoniem voor zon, strand en ontspanning. Jaarlijks trekken toeristen massaal naar populaire bestemmingen als Spanje, Italië, Griekenland, Turkije en de Franse Rivièra. Toch wijzen wetenschappers erop dat achter dit idyllische vakantiegebied ook een minder bekende dreiging schuilgaat. Volgens de UNESCO is de kans namelijk vrijwel zeker dat zich binnen dertig jaar ergens in het Middellandse Zeegebied een tsunami voordoet.

Dat betekent niet dat er op korte termijn een ramp op komst is of dat populaire badplaatsen direct gevaar lopen. Wel benadrukken deskundigen dat overheden én vakantiegangers zich bewust moeten zijn van de risico’s, omdat een tsunami in sommige gebieden al binnen enkele tientallen minuten de kust kan bereiken.

Bijna 100 procent kans binnen dertig jaar

UNESCO, de VN-organisatie die zich onder meer bezighoudt met oceaanonderzoek en tsunamiwaarschuwingen, schat de kans op bijna 100 procent dat zich vóór 2056 ergens in het Middellandse Zeegebied een tsunami voordoet met een golfhoogte van minimaal één meter.

Die voorspelling heeft betrekking op het gehele Middellandse Zeegebied en niet op één specifiek land of één bepaalde kustplaats. De Middellandse Zee beslaat duizenden kilometers kustlijn en grenst aan tientallen landen, waaronder Spanje, Frankrijk, Italië, Griekenland, Turkije, Kroatië, Egypte, Tunesië en Marokko.

Volgens experts betekent de waarschuwing dus niet dat overal tegelijk een enorme vloedgolf zal ontstaan. Wel is de kans groot dat ergens in dit uitgestrekte gebied binnen enkele decennia een tsunami optreedt die aanzienlijke schade kan veroorzaken.

Waarom een tsunami gevaarlijk is

Veel mensen denken bij een tsunami aan een gigantische muur van water. In werkelijkheid schuilt het gevaar vooral in de enorme hoeveelheid water die zich met grote snelheid verplaatst.

Zelfs een tsunami van ongeveer één meter hoog kan al grote gevolgen hebben. In tegenstelling tot normale golven stroomt een tsunami met enorme kracht het land op en kan het water tientallen minuten blijven binnenstromen. Daardoor kunnen havens, stranden, campings, wegen en laaggelegen gebouwen in korte tijd onder water komen te staan.

Daar komt bij dat een tsunami meestal niet uit één enkele golf bestaat. Vaak volgen meerdere golven elkaar op, waarbij de eerste golf lang niet altijd de grootste is.

Sommige kustgebieden hebben nauwelijks tijd

Een van de grootste zorgen van deskundigen is de zeer korte waarschuwingstijd wanneer een aardbeving dicht bij de kust plaatsvindt.

UNESCO noemt onder meer de Alboránzee als risicogebied. Dit zeegebied ligt tussen Zuid-Spanje en Noord-Afrika en is geologisch actief. Wanneer daar een zware aardbeving plaatsvindt, kan een tsunami de kust van Málaga al binnen ongeveer 21 tot 35 minuten bereiken.

Dat laat weinig tijd over om stranden te ontruimen en mensen in veiligheid te brengen.

Voor vakantiegangers vormt dat een extra uitdaging. Zij kennen de omgeving vaak niet, weten niet waar hoger gelegen gebieden liggen en zijn meestal niet bekend met de lokale evacuatieroutes. Zeker tijdens het hoogseizoen kunnen drukke stranden en volle wegen een snelle evacuatie bemoeilijken.

Overigens geldt deze korte waarschuwingstijd niet voor de hele Middellandse Zee. Bij aardbevingen die verder uit de kust plaatsvinden, kan aanzienlijk meer tijd beschikbaar zijn om inwoners en toeristen te waarschuwen.

Waarom juist de Middellandse Zee kwetsbaar is

Hoewel veel mensen tsunami’s vooral associëren met landen als Japan of Indonesië, behoort ook het Middellandse Zeegebied tot de seismisch actieve regio’s van de wereld.

Onder de Middellandse Zee bevinden zich verschillende breuklijnen waar aardplaten voortdurend langs elkaar bewegen. Daardoor ontstaan regelmatig aardbevingen.

Vooral Griekenland, Zuid-Italië en Turkije liggen in gebieden waar de aardkorst bijzonder actief is. Daarnaast bevinden zich rondom Sicilië meerdere vulkanen, waaronder ook onderzeese vulkanen. Niet alleen aardbevingen, maar ook vulkaanuitbarstingen of grote aardverschuivingen onder water kunnen een tsunami veroorzaken.

Volgens UNESCO ontstaat ongeveer 78 procent van alle tsunami’s wereldwijd door aardbevingen. Ongeveer tien procent is het gevolg van vulkanische activiteit of aardverschuivingen. De overige gevallen hebben andere oorzaken.

Geen reden om vakanties te annuleren

Ondanks de waarschuwing benadrukken deskundigen dat vakantiegangers niet in paniek hoeven te raken.

De kans dat iemand tijdens één specifieke vakantie daadwerkelijk een tsunami meemaakt, blijft klein. De UNESCO-voorspelling heeft betrekking op een periode van dertig jaar en op het volledige Middellandse Zeegebied.

Wel vinden experts dat overheden zich beter moeten voorbereiden op mogelijke noodsituaties. Op veel plaatsen ontbreken nog duidelijke evacuatieborden, vluchtroutes en informatievoorziening voor toeristen.

Juist omdat veel kustplaatsen tijdens de zomermaanden miljoenen bezoekers ontvangen, kan een goede voorbereiding levens redden.

Waarschuwingssystemen worden uitgebreid

Verschillende landen investeren inmiddels fors in moderne tsunamiwaarschuwingssystemen.

Spanje beschikt over een nationaal systeem dat onderzeese aardbevingen voortdurend monitort. Frankrijk heeft eveneens een gespecialiseerd tsunamiwaarschuwingscentrum dat direct kan beoordelen of een zware aardbeving mogelijk een vloedgolf veroorzaakt.

Wanneer daadwerkelijk gevaar dreigt, kunnen autoriteiten stranden, havens en kustgebieden laten ontruimen.

Volgens UNESCO is techniek alleen echter niet voldoende. Mensen moeten ook weten hoe zij moeten handelen zodra een waarschuwing wordt afgegeven.

Daarom ondersteunt de organisatie wereldwijd het programma Tsunami Ready, waarbij kustplaatsen worden voorzien van duidelijke waarschuwingsborden, evacuatieplannen en regelmatige oefeningen voor hulpdiensten en inwoners.

Dit kun je zelf doen

Ook vakantiegangers kunnen zich voorbereiden.

Voel je tijdens een verblijf aan de kust een krachtige of langdurige aardbeving, wacht dan niet altijd op een officiële waarschuwing. Zeker wanneer het schudden lang aanhoudt, adviseren deskundigen om direct richting hoger gelegen terrein te vertrekken.

Een ander belangrijk waarschuwingssignaal is een zee die zich plotseling opvallend ver terugtrekt. Dat kan betekenen dat een tsunami onderweg is.

In zo’n situatie is het belangrijk om niet naar het strand te gaan om foto’s of video’s te maken. Verlaat de kust onmiddellijk en volg de aanwijzingen van politie, hulpdiensten en lokale autoriteiten.

Keer bovendien niet direct terug nadat de eerste golf voorbij is. Bij een tsunami kunnen meerdere golven elkaar gedurende enkele uren opvolgen.

Voorbereiding kan levens redden

De waarschuwing van UNESCO betekent niet dat er binnenkort een ramp zal plaatsvinden of dat populaire vakantiebestemmingen direct gevaar lopen. Er is geen exacte datum of locatie bekend waarop een tsunami zal ontstaan.

Wel maken wetenschappers duidelijk dat het Middellandse Zeegebied geologisch actief is en dat een tsunami in de toekomst realistisch is. Door waarschuwingssystemen verder uit te breiden en mensen beter voor te bereiden, hopen experts de gevolgen van een eventuele ramp zoveel mogelijk te beperken.

Juist omdat op sommige plaatsen slechts enkele tientallen minuten beschikbaar zijn om te vluchten, kan kennis van de risico’s uiteindelijk het verschil maken tussen op tijd in veiligheid zijn en te laat reageren.