Wat gebeurt er als je een executie overleeft, zoals Christa Pike die nog steeds leeft na twee injecties?

Wat gebeurt er eigenlijk als iemand een executiepoging overleeft? Die uitzonderlijke vraag staat centraal in de zaak rond Christa Pike. De 50-jarige Amerikaanse zou in Tennessee een dodelijke injectie hebben gekregen, maar volgens de berichtgeving overleefde ze niet alleen de eerste toediening, maar ook een tweede ronde. Daarmee ontstaat een juridisch uiterst ingewikkelde situatie: mag een staat daarna nóg een poging doen?

Christa Pike overleeft executiepoging

Christa Pike bracht ongeveer dertig jaar door in de dodencel. Ze werd ter d00d veroordeeld voor de moord op de 19-jarige Colleen Slemmer in 1995.

Op 30 september werd Pike naar de executiekamer van de Riverbend Maximum Security Institution gebracht. Haar executie was historisch: ze zou volgens historische gegevens de eerste vrouw in meer dan tweehonderd jaar zijn die door de staat Tennessee werd geëxecuteerd.

Maar de uitvoering van het d00dvonnis verliep anders dan gepland.

Kort na 19.26 uur begon de procedure. Getuigen merkten volgens de berichtgeving al snel dat er iets niet goed leek te gaan. Enkele minuten later zou Pike hebben geklaagd over hevige pijn in haar arm.

“Mijn arm voelt alsof hij elk moment open kan barsten”, zou ze rond 19.34 uur hebben gezegd.

Daarna vroeg ze volgens getuigen: “Gebeurt dit altijd zo?”

Niet veel later werd het gordijn tussen de executiekamer en de getuigenruimte gesloten. Daardoor konden aanwezigen niet langer zien wat er gebeurde. Ze zouden Pike echter nog wel hebben horen ademen.

Tweede ronde toegediend

Het protocol van Tennessee voorziet volgens de berichtgeving in de mogelijkheid om een tweede dosis executiemiddelen toe te dienen wanneer een gev*ngene na de eerste ronde niet d00d kan worden verklaard.

Dat gebeurde ook bij Pike.

Maar zelfs na die tweede ronde was ze nog in leven. Meer dan twee uur nadat getuigen de executieruimte waren binnengegaan, werd een ambulance met zwaailichten gezien die de gev*ngenis verliet.

Pike werd vervolgens naar een medische instelling buiten de gev*ngenis gebracht. Haar advocaten hadden aangedrongen op onmiddellijke medische behandeling en spraken daarna van een mislukte executie.

Juist daar ontstaat een probleem waarvoor het bestaande protocol kennelijk geen duidelijk antwoord biedt. Er staat beschreven wat moet gebeuren wanneer de eerste dosis niet werkt, maar niet wat de volgende stap is wanneer ook een tweede ronde niet tot de d00d leidt.

Wat gebeurt er nu met Pike?

Voorlopig blijft het d00dvonnis van Pike van kracht. Er is echter geen nieuwe datum vastgesteld waarop opnieuw geprobeerd zou worden haar te executeren.

Tennessee heeft volgens de berichtgeving bovendien de overige geplande executies voor dit jaar opgeschort. Eerst moet onafhankelijk onderzoek duidelijk maken wat er tijdens de procedure is misgegaan.

Mocht de staat opnieuw proberen het d00dvonnis uit te voeren, dan ligt een juridische strijd voor de hand. De advocaten van Pike kunnen betogen dat het opnieuw onderwerpen van hun cliënt aan een executie na twee mislukte toedieningen in strijd is met het grondwettelijke verbod op ‘cruel and unusual punishment’, oftewel wrede en ongebruikelijke bestraffing.

Het is niet de eerste keer dat Amerikaanse rechters zich met zo’n vraag moeten bezighouden.

Willie Francis overleefde de elektrische stoel

Een van de bekendste historische voorbeelden is Willie Francis. De staat Louisiana probeerde hem in 1946 te executeren op de elektrische stoel.

Door problemen met de apparatuur verliep de executie niet zoals gepland. Francis kreeg een zware elektrische schok, maar overleefde.

Daarna begon een juridische strijd over de vraag of Louisiana hem nogmaals mocht executeren. Zijn advocaten probeerden een tweede poging tegen te houden, maar kregen uiteindelijk geen gelijk.

Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde dat een nieuwe poging niet in strijd was met de Grondwet.

Francis werd uiteindelijk opnieuw naar de elektrische stoel gebracht. Een jaar en zes dagen na zijn eerste executiepoging werd het vonnis alsnog uitgevoerd. Hij was op dat moment pas achttien jaar oud.

Doyle Hamm werd niet opnieuw geëxecuteerd

Bij Doyle Lee Hamm liep het tientallen jaren later anders.

Alabama wilde Hamm in 2018 met een dodelijke injectie executeren. Het personeel slaagde er echter niet in om op tijd een geschikte ader te vinden om het infuus aan te leggen.

Na langdurige pogingen werd de executie afgebroken.

Hamm en zijn advocaten verzetten zich daarna tegen een tweede poging. Volgens hen zou het opnieuw onderwerpen van Hamm aan dezelfde procedure onnodig veel pijn en leed veroorzaken.

Uiteindelijk bereikten de staat en zijn advocaten een vertrouwelijke overeenkomst. Alabama beloofde geen nieuwe poging te ondernemen om Hamm te executeren.

Hij bleef gev*ngen en overleed in 2021 aan kanker.

Ook Romell Broom overleefde een poging

Een vergelijkbare situatie deed zich in 2009 voor bij Romell Broom in Ohio.

Het executieteam probeerde ongeveer twee uur lang een geschikt infuus aan te leggen. Toen dat niet lukte, werd de executie stopgezet.

Broom bleef daardoor in leven.

Ohio wilde het daar echter niet bij laten en probeerde later opnieuw een executiedatum vast te stellen. Zijn advocaten stapten naar de rechter en voerden aan dat het na de eerste mislukte poging ongrondwettelijk zou zijn om hem opnieuw aan een executieprocedure bloot te stellen.

Een definitief antwoord kwam er uiteindelijk niet meer. Broom overleed in 2020 in de gev*ngenis voordat Ohio een nieuwe executie kon uitvoeren.

Mag iemand twee keer worden geëxecuteerd?

De eerdere zaken laten zien dat het overleven van een executiepoging niet automatisch betekent dat een d00dvonnis vervalt. In de Verenigde Staten is eerder geoordeeld dat een tweede poging onder bepaalde omstandigheden juridisch mogelijk kan zijn.

Tegelijkertijd speelt mee hóé de eerste poging is verlopen, hoeveel pijn iemand heeft geleden en of een nieuwe poging in strijd zou komen met grondwettelijke bescherming tegen wrede en ongebruikelijke bestraffing.

Precies die discussie dreigt nu ook rond Christa Pike te ontstaan. Omdat zij volgens de berichtgeving zelfs na twee rondes executiemiddelen bleef leven, bevindt Tennessee zich in een uitzonderlijke situatie waarvoor het eigen protocol geen duidelijke vervolgstap lijkt te bevatten.

Voorlopig is er daarom vooral één zekerheid: Pike leeft nog en er is geen nieuwe executiedatum vastgesteld. Wat daarna gebeurt, zal waarschijnlijk niet alleen door gev*ngenisfunctionarissen, maar uiteindelijk ook door advocaten en rechters worden bepaald.