Henri Bontenbal verzint nieuwe belasting die miljoenen mensen keihard gaat raken

CDA-leider Henri Bontenbal wil dat Nederland opnieuw kritisch kijkt naar de manier waarop erfenissen, schenkingen en grote vermogens worden belast. Tijdens de H.J. Schoo-lezing in de Rode Hoed in Amsterdam maakte hij duidelijk dat hij zich zorgen maakt over de groeiende economische verschillen tussen Nederlanders. Vooral de enorme hoeveelheid vermogen die de komende jaren via erfenissen wordt overgedragen, kan volgens hem voor nieuwe ongelijkheid zorgen.

Bontenbal vindt dat de kansen die iemand in Nederland krijgt vooral afhankelijk moeten zijn van eigen inzet en veel minder van het vermogen van ouders.

Volgens de CDA-leider is daarom de vraag gerechtvaardigd of het huidige belastingstelsel nog wel voldoende aansluit bij dat uitgangspunt.

‘Golf van erfenissen’ op komst

Een belangrijk onderdeel van Bontenbals verhaal draait om de vergrijzing. De komende jaren zal volgens hem een grote hoeveelheid opgebouwd vermogen worden doorgegeven aan volgende generaties.

Dat kan volgens Bontenbal grote gevolgen hebben voor de verschillen tussen jongeren.

Wie ouders heeft die een aanzienlijk vermogen hebben opgebouwd, kan bijvoorbeeld financiële ondersteuning krijgen bij het kopen van een eerste woning. Jongeren van wie de ouders die mogelijkheid niet hebben, moeten daarentegen hun volledige vermogen zelf opbouwen.

Bontenbal waarschuwt dat hierdoor een nieuwe maatschappelijke scheidslijn kan ontstaan.

Zijn uitgangspunt is dat het voor iemands toekomst niet steeds belangrijker zou moeten worden in welk gezin iemand geboren wordt. Hij wil daarom voorkomen dat geërfd vermogen uiteindelijk een doorslaggevende factor wordt voor de financiële mogelijkheden van een nieuwe generatie.

Erf- en schenkbelasting aanpassen

Bontenbal wil daarom veranderingen binnen de erf- en schenkbelasting. Daarbij richt hij zich met name op fiscale mogelijkheden en constructies waarvan grotere vermogens kunnen profiteren.

Een voorbeeld dat hij tijdens zijn lezing aanhaalde, is schenken op papier. Daarbij wordt een bedrag formeel geschonken, terwijl het geld feitelijk nog niet direct wordt overgemaakt. Zulke constructies kunnen onder bepaalde voorwaarden gevolgen hebben voor de uiteindelijke erfbelasting.

De CDA-leider wil bekijken of dergelijke fiscale voordelen nog wel passen binnen een belastingstelsel waarin volgens hem solidariteit een belangrijke rol moet spelen.

Dat betekent overigens niet dat Bontenbal tegen sparen of vermogensopbouw is. Hij benadrukt juist dat werken, ondernemen en sparen moeten blijven lonen. Ook ouders die geld opzijzetten voor hun kinderen moeten daar volgens hem ruimte voor houden.

De discussie draait daardoor vooral om de vraag waar de grens moet liggen en hoeveel belasting uiteindelijk geheven moet worden wanneer grote vermogens van generatie op generatie worden doorgegeven.

Hypotheekrenteaftrek moet verdwijnen

Bontenbal kijkt niet alleen naar erfenissen. Ook de fiscale behandeling van de eigen woning moet volgens hem veranderen.

Een van de opvallendste voorstellen is het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek. Huiseigenaren kunnen momenteel onder voorwaarden een deel van de betaalde hypotheekrente aftrekken van hun belastbare inkomen.

Het CDA wil die regeling verder afbouwen.

Dat is een gevoelig onderwerp, omdat miljoenen Nederlandse huishoudens een koopwoning hebben en een deel daarvan gebruikmaakt van de hypotheekrenteaftrek. Veranderingen kunnen daardoor rechtstreeks gevolgen hebben voor de maandelijkse financiële situatie van huishoudens.

Het CDA heeft daarbij aangegeven dat het geld dat de overheid bespaart door het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek gebruikt zou moeten worden om de inkomstenbelasting te verlagen.

Daarmee wil de partij voorkomen dat het uitsluitend om een belastingverhoging gaat.

Ook vermogen in eigen bv onder de loep

Daarnaast wil Bontenbal kijken naar de manier waarop ondernemers en directeur-grootaandeelhouders gebruikmaken van vermogen dat in een eigen bv zit.

Hij richt zich onder meer op situaties waarin mensen geld lenen vanuit hun eigen onderneming om daarmee privé-investeringen te financieren.

Volgens Bontenbal moet worden bekeken of de huidige fiscale mogelijkheden daarbij niet te ruim zijn.

Al deze voorstellen maken onderdeel uit van een bredere visie waarin de CDA-leider probeert een andere balans te vinden tussen belasting op arbeid en belasting op vermogen.

Gevoelige discussie over nalatenschappen

Vooral de discussie over erfbelasting ligt maatschappelijk gevoelig.

Critici wijzen erop dat veel mensen gedurende hun leven jarenlang hebben gewerkt, inkomstenbelasting hebben betaald en vervolgens met het resterende geld vermogen hebben opgebouwd. Wanneer dat vermogen na hun overlijden naar hun kinderen gaat, kan daar opnieuw belasting over verschuldigd zijn.

Vanuit dat perspectief wordt erfbelasting door tegenstanders soms ervaren als belasting op geld waar eerder al belasting over is geheven.

Daar staat een ander argument tegenover. Voor degene die een erfenis ontvangt, gaat het om vermogen dat niet zelf door arbeid is verdiend. Voorstanders van belasting op erfenissen vinden daarom dat het gerechtvaardigd kan zijn om juist bij de overdracht van grote vermogens belasting te heffen.

Bontenbal legt vooral de nadruk op dat laatste aspect: de invloed die geërfd vermogen kan hebben op kansengelijkheid.

Breder debat over economische ongelijkheid

De uitspraken van Bontenbal zullen daarmee ongetwijfeld opnieuw discussie oproepen over de manier waarop Nederland arbeid, woningen en vermogen belast.

Zijn boodschap gaat uiteindelijk verder dan alleen het verhogen of aanpassen van één belasting. De CDA-leider wil een fundamentele discussie over de vraag welke vormen van vermogen fiscaal worden bevoordeeld en of die verdeling nog wenselijk is.

Daarbij staan twee belangen tegenover elkaar. Aan de ene kant willen mensen het vermogen waarvoor zij jarenlang hebben gewerkt zoveel mogelijk kunnen doorgeven aan hun kinderen. Aan de andere kant bestaat de politieke vraag hoe voorkomen kan worden dat financiële kansen steeds sterker worden bepaald door het vermogen van ouders.

Bontenbal heeft duidelijk gemaakt waar voor hem het uitgangspunt ligt: afkomst en geërfd vermogen zouden volgens hem niet bepalend moeten worden voor de kansen die iemand in Nederland krijgt. Hoe zijn voorstellen uiteindelijk precies worden uitgewerkt en hoeveel verschillende groepen daarvan financieel zullen merken, zal afhangen van de concrete plannen en de politieke steun daarvoor.