Nieuws
Maarten van Rossem: Dit is de échte reden van de bosbranden in Zuid-Europa
Zuid-Europa kampt opnieuw met een zware bosbrandenzomer. In landen als Frankrijk, Spanje, Portugal en Italië hebben grote natuurbranden de afgelopen weken duizenden hectares natuur verwoest. Hulpdiensten zijn dag en nacht bezig om de vlammen onder controle te krijgen, terwijl de hoge temperaturen en aanhoudende droogte het bluswerk bemoeilijken.
De omvang van de branden leidt tot veel vragen. Hoe kunnen zoveel bosbranden tegelijk ontstaan? Waarom lijken sommige branden nauwelijks te stoppen? En welke rol spelen klimaatverandering en menselijk handelen?
Historicus Maarten van Rossem gaf in zijn podcast zijn visie op de situatie. Volgens hem spelen meerdere factoren een rol, maar wordt één oorzaak volgens hem vaak onderschat: het onderhoud van bossen.
Grote natuurbranden houden Zuid-Europa in hun greep
De afgelopen weken werden verschillende regio’s in Zuid-Europa getroffen door omvangrijke bosbranden.
In Frankrijk, Spanje, Portugal en delen van Italië moesten brandweerkorpsen massaal uitrukken om natuurgebieden en woningen te beschermen. Op meerdere plaatsen werden inwoners tijdelijk geëvacueerd en gingen duizenden hectares bos verloren.
Vanwege de omvang van de branden werken verschillende Europese landen samen bij de bestrijding. Zo stuurden meerdere landen blusvliegtuigen naar Frankrijk en zijn ook buitenlandse brandweerteams ingezet in Spanje om de lokale hulpdiensten te ondersteunen.
Onderzoek naar de oorzaak van de branden
De precieze oorzaak verschilt per brand. In sommige gevallen gaat het om natuurbranden die ontstaan onder extreem droge omstandigheden, terwijl elders wordt onderzocht of sprake is van brandstichting.
Franse autoriteiten maakten eerder bekend dat tientallen verdachten zijn aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij het aansteken van natuurbranden. Dat betekent echter niet dat alle branden opzettelijk zijn veroorzaakt. Veel onderzoeken lopen nog en per incident wordt gekeken hoe het vuur is ontstaan.
Volgens deskundigen ontstaat een grote natuurbrand vaak door een combinatie van factoren, waaronder droogte, harde wind, hoge temperaturen en een ontstekingsbron.
Van Rossem wijst op bosonderhoud
In zijn podcast stelde Maarten van Rossem dat volgens hem achterstallig bosonderhoud een belangrijke rol speelt bij de omvang van veel bosbranden.
Volgens de historicus wordt in sommige gebieden onvoldoende onderhoud gepleegd aan de ondergroei in bossen.
Hij legt uit dat droge struiken, bladeren en ander brandbaar materiaal zich daardoor kunnen ophopen. Wanneer dat materiaal eenmaal vlam vat, kan een brand zich volgens hem veel sneller verspreiden naar bomen en grotere natuurgebieden.
Van Rossem benadrukt dat bosbranden volgens hem niet volledig zijn te voorkomen, maar dat goed beheer de gevolgen aanzienlijk kan beperken.
Klimaat en droogte spelen eveneens een rol
Tegelijkertijd erkent Van Rossem dat ook de weersomstandigheden een belangrijke bijdrage leveren aan het ontstaan en de verspreiding van natuurbranden.
Door langdurige droogte en hoge temperaturen drogen bossen sneller uit, waardoor vegetatie gemakkelijker ontbrandt.
Volgens hem is het daarom niet één enkele oorzaak die de huidige situatie verklaart, maar juist een combinatie van factoren.
Hij noemt daarbij zowel droogte als onvoldoende bosbeheer.
Bosbranden horen volgens Van Rossem bij de natuur
Tijdens de podcast wijst Van Rossem erop dat bosbranden geen nieuw verschijnsel zijn.
Volgens hem komen natuurbranden al duizenden jaren voor en hebben veel boomsoorten zich in de loop van de evolutie aangepast aan vuur.
Als voorbeeld noemt hij de sequoia, een boomsoort die bekendstaat om zijn dikke schors. Die natuurlijke bescherming maakt de boom beter bestand tegen bosbranden dan veel andere soorten.
Volgens Van Rossem laat dat zien dat vuur in bepaalde ecosystemen al eeuwenlang onderdeel uitmaakt van natuurlijke processen.
Preventie kan schade beperken
De historicus vindt dat overheden meer aandacht zouden moeten besteden aan preventieve maatregelen.
Hij noemt onder meer het verwijderen van overtollige begroeiing en het aanleggen van zogenoemde brandsingels: open stroken die kunnen voorkomen dat een natuurbrand zich ongehinderd verspreidt.
Volgens Van Rossem ontbreekt daarvoor in sommige gebieden voldoende financiële ruimte, waardoor noodzakelijk onderhoud achterblijft.
Hij benadrukt dat dergelijke maatregelen natuurbranden niet volledig kunnen voorkomen, maar volgens hem wel kunnen bijdragen aan het beperken van de schade.
Herstel van bossen
Tijdens het gesprek kwam ook de vraag aan bod of natuurgebieden zich na grote branden ooit volledig kunnen herstellen.
Daarover verschillen de meningen.
Van Rossem denkt dat bossen zich in veel gevallen sneller herstellen dan vaak wordt gedacht.
Volgens hem laten natuurgebieden wereldwijd zien dat vegetatie zich na verloop van tijd weer kan ontwikkelen, zeker wanneer de natuurlijke omstandigheden gunstig zijn.
Zijn co-host Tom Jessen wees erop dat sommige deskundigen juist waarschuwen dat delen van verbrande natuur jarenlang of zelfs blijvend kunnen veranderen.
Van Rossem gaf aan die sombere verwachtingen niet volledig te delen en wees opnieuw op de lange geschiedenis van bosbranden in verschillende ecosystemen.
Wetenschappers benadrukken meerdere oorzaken
Wetenschappers wijzen er al langer op dat grote natuurbranden meestal het gevolg zijn van een samenspel van verschillende factoren.
Naast droogte en hoge temperaturen spelen onder meer vegetatie, weersomstandigheden, menselijke activiteiten, brandstichting en de inrichting van natuurgebieden een rol bij het ontstaan en de verspreiding van vuur.
Daarom verschilt de oorzaak van bosbranden per gebied en per situatie.
Terwijl de hulpdiensten in Zuid-Europa onverminderd doorgaan met blussen, zal ook de discussie over de beste aanpak van natuurbeheer, klimaatadaptatie en brandpreventie de komende tijd waarschijnlijk blijven voortduren.
