Grote update over haaien in de Noordzee: Pas op in Nederland

Wie denkt dat haaien alleen voorkomen in tropische wateren, heeft het mis. Ook in de Noordzee leven verschillende haaiensoorten en volgens onderzoekers worden ze de laatste jaren steeds vaker waargenomen. Van kleine bodembewoners tot de indrukwekkende reuzenhaai: onze kustwateren blijken verrassend rijk aan zeeleven.

Wetenschappers benadrukken daarbij dat de haaien die in Nederland voorkomen geen gevaar vormen voor zwemmers en strandbezoekers.

Verschillende haaiensoorten in de Noordzee

In de Nederlandse kustwateren leven meerdere soorten haaien.

De meest voorkomende zijn de gevlekte gladde haai, de hondshaai en de ruwe haai. Deze soorten leven vooral dicht bij de zeebodem, waar ze jagen op krabben, garnalen, kleine vissen en andere bodemdieren.

Af en toe worden ook grotere soorten waargenomen. Zo verschijnt de reuzenhaai, die tot ongeveer twaalf meter lang kan worden, soms in Nederlandse wateren. Ondanks zijn indrukwekkende formaat voedt deze haai zich uitsluitend met plankton.

Onderzoekers zien meer waarnemingen

Mariene biologen melden dat het aantal waarnemingen de afgelopen jaren is toegenomen.

Dat heeft volgens onderzoekers meerdere oorzaken. Enerzijds lijken sommige populaties zich voorzichtig te herstellen. Anderzijds wordt er intensiever onderzoek gedaan en melden ook sportvissers, duikers en recreanten steeds vaker hun waarnemingen bij natuurorganisaties.

Dankzij moderne technieken ontstaat daardoor een steeds beter beeld van het leven onder het wateroppervlak.

Moderne technieken brengen trekgedrag in kaart

Tijdens onderzoek worden haaien soms tijdelijk gevangen, gemeten en vervolgens weer vrijgelaten.

Een deel van de dieren krijgt een zender of merkteken mee, waardoor onderzoekers hun trekgedrag kunnen volgen. De verzamelde gegevens laten zien welke routes de dieren afleggen en welke gebieden gedurende het jaar belangrijk zijn.

Zo blijkt dat sommige haaien jaarlijks terugkeren naar dezelfde locaties om voedsel te zoeken of zich voort te planten.

Oosterschelde belangrijk voor jonge haaien

De Oosterschelde speelt volgens onderzoekers een belangrijke rol voor verschillende haaiensoorten.

In het voorjaar keren sommige vrouwtjes terug naar deze relatief beschutte wateren om jongen te krijgen. De rustige omstandigheden en de aanwezigheid van voldoende voedsel maken het gebied geschikt als opgroeigebied voor jonge haaien.

Dat de laatste jaren vaker jonge dieren worden waargenomen, wijst erop dat delen van de Nederlandse kust niet alleen als migratieroute dienen, maar ook als belangrijk leefgebied.

Invloed van klimaatverandering

Wetenschappers wijzen erop dat de opwarming van het zeewater waarschijnlijk een rol speelt bij de veranderingen.

Warmere omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat bepaalde soorten zich noordelijker verspreiden. Ook verschuiven de leefgebieden van prooidieren, waardoor haaien hun routes aanpassen.

Daarnaast zorgen veranderingen in het ecosysteem ervoor dat sommige kustgebieden aantrekkelijker worden als voedsel- of voortplantingsgebied.

Geen reden tot ongerustheid

Hoewel het idee van haaien in de Noordzee voor sommige mensen spannend klinkt, benadrukken deskundigen dat de soorten die hier voorkomen niet gevaarlijk zijn voor mensen.

Ze leven voornamelijk van kleine vissen, schaaldieren en andere zeedieren en mijden doorgaans contact met zwemmers.

Een ontmoeting met een haai blijft daarom uitzonderlijk. Wie er toch één ziet tijdens het zwemmen, duiken of suppen, krijgt het advies rustig te blijven, voldoende afstand te houden en het dier niet te verstoren.

Belangrijke rol in de natuur

Haaien vervullen een belangrijke functie binnen het ecosysteem van de Noordzee.

Als roofdieren helpen zij het evenwicht in zee te bewaren door populaties van andere dieren gezond te houden. Hun aanwezigheid wordt daarom vaak gezien als een aanwijzing dat delen van het mariene ecosysteem goed functioneren.

Onderzoekers blijven de ontwikkeling van de verschillende haaiensoorten de komende jaren nauwlettend volgen. Met behulp van zenders, waarnemingen en internationaal onderzoek hopen zij steeds beter te begrijpen hoe de dieren zich door de Noordzee bewegen en welke bescherming zij in de toekomst nodig hebben.

Dat er steeds vaker haaien worden gezien, betekent volgens experts dan ook vooral dat we meer leren over het leven in onze eigen zee – en niet dat strandbezoekers zich zorgen hoeven te maken.