Franse onderzoeker maakt échte oorzaak van bosbranden bekend

Na dagen van verwoestende natuurbranden in het Franse departement Gironde lijkt er voorzichtig goed nieuws te komen. De branden in de omgeving van Bordeaux breiden zich volgens de Franse autoriteiten momenteel niet verder uit. Hoewel de situatie stabieler is geworden, waarschuwen hulpdiensten dat het gevaar nog niet voorbij is.

Ondertussen proberen onderzoekers beter te begrijpen waarom de branden zich dit jaar zo snel konden ontwikkelen. Volgens klimaatonderzoeker Françoise Vimeux is de uitzonderlijke combinatie van weersomstandigheden een belangrijke verklaring voor de omvang van de branden.

Situatie voorlopig stabiel

De afgelopen dagen gingen beelden van enorme rookwolken, verwoeste natuurgebieden en grootschalige evacuaties de wereld over. In het departement Gironde moesten volgens Franse autoriteiten meer dan 220.000 inwoners en toeristen tijdelijk hun woning of vakantieverblijf verlaten.

Inmiddels melden de Franse autoriteiten dat de branden zich niet verder uitbreiden. Dat betekent echter niet dat het gevaar volledig is geweken.

De regionale brandweer benadrukt dat de situatie nauwlettend wordt gevolgd. Door veranderende weersomstandigheden kan het vuur opnieuw oplaaien.

“De situatie is hoopgevend, maar we kunnen niet garanderen dat de branden dit weekend volledig onder controle zijn”, aldus de hulpdiensten.

Ongeveer de helft van de geëvacueerde inwoners en vakantiegangers heeft inmiddels toestemming gekregen om terug te keren.

Hoe ontstaan natuurbranden?

Een natuurbrand kan door verschillende oorzaken ontstaan. Soms is één kleine ontstekingsbron al voldoende om een brand te veroorzaken.

Bekende oorzaken zijn onder meer:

• een brandende sigarettenpeuk;
• een barbecue of open vuur;
• technische defecten;
• opzettelijke brandstichting;
• vonken van voertuigen of machines.

Volgens de Franse overheid ontstaat ongeveer negen op de tien natuurbranden door menselijk handelen. Dat betekent niet altijd dat er sprake is van opzet; veel branden ontstaan door onvoorzichtigheid.

Toch wordt ook brandstichting onderzocht. De afgelopen weken zijn in Frankrijk honderden mensen aangehouden op verdenking van het veroorzaken van natuurbranden. Onder hen bevinden zich ook minderjarigen.

Opvallende peiling

Uit een recente Franse opiniepeiling blijkt bovendien dat een deel van de bevolking ondanks de extreme droogte nog altijd brandende sigarettenpeuken uit de autoruit gooit.

Volgens de enquête gaf 17 procent van de ondervraagden aan dat nog steeds te doen, terwijl juist dergelijke peuken onder droge omstandigheden een natuurbrand kunnen veroorzaken.

Brandweerkorpsen roepen automobilisten daarom op extra voorzichtig te zijn en geen brandbare materialen in de natuur achter te laten.

Waarom verspreiden de branden zich zo snel?

Hoewel een natuurbrand vaak begint met een kleine ontstekingsbron, verklaren deskundigen dat daarmee nog niet wordt uitgelegd waarom sommige branden uitgroeien tot enorme vuurzeeën.

Klimaatonderzoeker Françoise Vimeux wijst op een opeenvolging van weersomstandigheden die volgens haar de ideale omstandigheden voor grote natuurbranden hebben gecreëerd.

Aan het begin van het jaar viel in grote delen van Frankrijk veel neerslag. Daardoor groeiden bomen, struiken en gras uitzonderlijk snel.

Daarna volgde echter een zeer droge lente, waardoor die extra begroeiing volledig uitdroogde.

Vervolgens kreeg Frankrijk deze zomer te maken met meerdere hittegolven, waardoor de vegetatie nog droger werd en de bodem verder uitdroogde.

Volgens Vimeux ontstond daardoor een enorme hoeveelheid kurkdroog brandbaar materiaal.

“Er was ontzettend veel begroeiing die volledig was uitgedroogd. Daarna is nog maar één vonk nodig om een zeer grote natuurbrand te veroorzaken”, legt de onderzoeker uit.

Volgens haar is de situatie een voorbeeld van de omstandigheden waarvoor klimaatwetenschappers al jarenlang waarschuwen.

Meerdere factoren spelen een rol

Deskundigen benadrukken dat natuurbranden meestal niet door één enkele oorzaak ontstaan. Voor een grote brand zijn doorgaans meerdere factoren nodig.

Een ontstekingsbron, zoals een sigarettenpeuk of brandstichting, kan het begin vormen van een brand. De uiteindelijke omvang wordt vervolgens sterk beïnvloed door onder meer droogte, hitte, harde wind en de hoeveelheid brandbaar materiaal in een gebied.

Juist de combinatie van die omstandigheden maakt het bestrijden van natuurbranden bijzonder moeilijk.

Discussie over bosbeheer

Over de oorzaken van de grote natuurbranden bestaat ook een maatschappelijk debat.

Historicus Maarten van Rossem stelde onlangs in zijn podcast dat volgens hem onvoldoende bosonderhoud een belangrijke rol speelt bij het ontstaan en de verspreiding van natuurbranden.

Franse onderzoekers leggen de nadruk echter vooral op de uitzonderlijke weersomstandigheden van dit jaar en de invloed daarvan op de natuur. Zij wijzen erop dat de combinatie van een nat begin van het jaar, gevolgd door langdurige droogte en extreme hitte, de omstandigheden heeft gecreëerd waarin branden zich razendsnel konden ontwikkelen.

Ondertussen blijven duizenden brandweerlieden actief om de laatste brandhaarden onder controle te houden en te voorkomen dat het vuur opnieuw oplaait.